Συνέντευξη στη Λίντα Τζουβάρα

Μετά την επιτυχία που γνώρισε το πρώτο σας βιβλίο, να υποθέσω ότι υπάρχει μεγάλη πίεση για αυτό που ακολούθησε και όσα ακολούθησαν στη συνέχεια, με την έννοια ότι το επόμενο βιβλίο θα πρέπει να ξεπερνά ή τουλάχιστον να είναι ισότιμο με το προηγούμενο;

Το πρώτο μου βιβλίο που σημείωσε εμπορική επιτυχία ήταν το «Ιμαρέτ», η οποία λειτούργησε μέσα μου ως δημιουργική πρόκληση και πρόσκληση. Να πασχίσω να κάνω ένα βήμα παραπέρα. Όμως κατά τις ώρες της γραφής δε σκέφτομαι το εμπορικό αποτέλεσμα. Το στοίχημα κάθε φορά μπαίνει με τις δυνατότητές μου και εάν μπορώ να ξεπεράσω τον εαυτό μου, να μιλήσω για τα τόσα θέματα που με απασχολούν με διαφορετικό τρόπο. Όπως και να ‘χει κάθε βιβλίο κτίζεται με τη δική του φιλοσοφία, ανεξαρτήτως εάν το ένα αγγίζει πιο πολύ από το άλλο μεγαλύτερο αριθμό αναγνωστών. Για παράδειγμα, υπάρχουν αναγνώστες που λάτρεψαν το «Άγιοι και δαίμονες» και κάποιοι που τους δυσκόλεψε.

Κατά τη γνώμη σας κουράζει ο συγγραφέας από ένα σημείο και μετά; Επαναλαμβάνεται; Πόσο δύσκολο είναι να δίνετε μια «πρωτότυπη» φωνή κάθε φορά, σε κάθε χαρακτήρα του βιβλίου;

Σε ό,τι με αφορά αποτελεί βασική προϋπόθεση όταν αρχίζω τη συγγραφή ενός νέου βιβλίου να μην επαναλαμβάνομαι. Να διαφέρει η γλώσσα, οι εικόνες, τα θέματα που πραγματεύομαι, τα χαρακτηριστικά των ηρώων, οι σκηνές, οι περιγραφές, η ατμόσφαιρα και τόσα άλλα. Ήταν και παραμένει πρώτα δική μου ανάγκη να μην επαναλαμβάνομαι, ώστε να έχω το κίνητρο, το ενδιαφέρον να γράψω κάτι καινούργιο.

Στα ιστορικά σας μυθιστορήματα, διαφαίνεται ότι έχετε κάνει εκτεταμένη ιστορική έρευνα. Ωστόσο όσο πιο πολύ διεισδύει κανείς στα ιστορικά γεγονότα τόσο πιο πολύ αντιλαμβάνεται ότι η ιστορία έχει πάντα δύο όψεις, μπορεί και περισσότερες. Πόσο δύσκολο είναι για σας να κρατήσετε τις ισορροπίες και να παρουσιάζετε αμερόληπτα τα ιστορικά γεγονότα;

Η πρόσληψη του κόσμου ποτέ δεν είναι ίδια για όλους. Αν ρωτήσει κανείς δέκα άτομα που συμμετείχαν σε μια εκδήλωση ή σε ένα γλέντι ή είδαν ένα ατύχημα θα λάβει δέκα διαφορετικές απόψεις. Πόσο μάλλον για τα ιστορικά γεγονότα. Κατά συνέπεια σε οποιοδήποτε βιβλίο εμπεριέχεται το υποκειμενικό στοιχείο του εκάστοτε συγγραφέα. Προσπαθώ να προσεγγίζω μέσα από τη διασταύρωση των πηγών μου όσο πιο πολύ γίνεται αυτό που ονομάζεται αντικειμενικό και ας μην υφίσταται στην πραγματικότητα. Επίσης, φροντίζω να φωτίζω τα γεγονότα από πολλές πλευρές και να αφήνω τα συμπεράσματα στους αναγνώστες. Είναι σημαντικό και να απαλλαγεί ο συγγραφέας από τα μυθεύματα που έκτισαν τη συλλογική μνήμη, ασχέτως εάν ήταν αναγκαία στην εποχή τους, καθώς και από κάθε προκατάληψη. Να μπορεί να δει την Ιστορία με τα μάτια του νικητή, του ηττημένου, όσων εμπλέκονται με συγκεκριμένα συμφέροντα, με την άγνοια ή τη γνώση των ηρώων του και με τα μάτια του ουδέτερου παρατηρητή.

Έχετε στο μυαλό σας από την αρχή όλη την ιστορία ή στην πορεία μπορεί οι χαρακτήρες να επαναστατήσουν και να ακολουθήσουν τον δικό τους δρόμο; Στηρίζεστε σε αληθινές ιστορίες;

Ξεκινώ σχεδιάζοντας μια μυθοπλασία την οποία γνωρίζω εξαρχής ότι θα ανατρέψει κατά ενενήντα τοις εκατό η πορεία της γραφής. Άλλωστε και για τον συγγραφέα η γοητεία είναι να αδημονεί τι θα γίνει παρακάτω. Έτσι γεννά η φαντασία του. Το προγραμματισμένο σε βάζει σε καλούπια και σε περιορίζει. Οι ήρωες είναι σαν τα μικρά παιδιά. Στην αρχή τα καθοδηγείς και ύστερα αυτονομούνται και σε τραβούν από το μανίκι όταν διαφωνούν με όσα αντίκεινται στον χαρακτήρα τους ή στην κοσμοθεωρία τους κι εσύ πασχίζεις να τους τα φορτώσεις με το ζόρι. Αρκεί, βεβαίως, να ακούς τις φωνές τους. Όσον αφορά τη μυθιστορία προτιμώ πάντα να επινοώ δική μου πλοκή και χαρακτήρες. Βεβαίως, οι ήρωες είναι πάντα πλασμένοι με υλικά της εκάστοτε εποχής∙ ήθη, συνήθειες, νοοτροπίες, γνώση και πρόσληψη για τον κόσμο και τόσα άλλα.

Η ιστορία, οι πολιτισμοί, οι θρησκείες, είναι το κέντρο γύρω από το οποίο κινούνται οι περισσότεροι χαρακτήρες των βιβλίων σας, οι οποίοι μέσα από το μίσος και την έχθρα, βρίσκουν τον τρόπο να μεταφέρουν στον αναγνώστη το μήνυμα της φιλίας μεταξύ των λαών, της αγάπης, της αποδοχής, της ισότητας. Θεωρείτε τα βιβλία σας «πρεσβευτές» ειρήνης και φιλίας;

Τα θεωρώ μελέτες πάνω στις πολυσχιδείς εκφάνσεις της ψυχής. Αναλύουν το χθες για να κατανοήσουμε εποχές που δεν υπάρχουν πια και μαζί το πώς κτιστήκαμε και φτάσαμε ως εδώ. Κουβαλάμε νοοτροπίες, αρετές και παθογένειες αιώνων, όπως και μπολιάσματα λαών και λαών. Εάν λειτουργούν ως πρεσβευτές της ειρήνης και της φιλίας θα το κρίνουν οι αναγνώστες. Πάντως είναι μέσα στα ζητούμενά μου κι αυτό. Η ανεκτικότητα αποτελεί αναγκαία συνθήκη προκειμένου να συνυπάρχουμε, ενώ η ειρήνη και η πνευματική συμπόρευση το εφαλτήριο να γεννηθεί κάποτε ένας άλλος, πιο όμορφος κόσμος.

Οι ήρωες σας περιπλανώνται σε τόπους που τους περιγράφετε πολύ αναλυτικά. Τους έχετε επισκεφτεί, έχετε διαβάσει γι’ αυτούς, τους φανταστήκατε ή συνδυάζετε όλα τα παραπάνω;

Επισκέπτομαι σχεδόν το σύνολο των τόπων που περιγράφω στα βιβλία μου. Όμως όλα έχουν αλλάξει δραματικά και λίγα μου προσφέρουν οι επισκέψεις. Η αναπαράσταση αλλοτινών εποχών γίνεται κυρίως μέσα από μακρόχρονη και κοπιαστική έρευνα. Σκαλίζω όπου μπορώ να αντλήσω στοιχεία. Η μεγαλύτερη δυσκολία εντοπίζεται στην ανάπλαση της καθημερινής ζωής των λαϊκών ανθρώπων, μια και ελάχιστοι έγραψαν γι’ αυτούς.

Μιλήστε μας λίγο για το νέο σας βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα «Γινάτι. Ο σοφός της λίμνης».

Η μυθοπλασία του κινείται γύρω από την πολυκύμαντη ερωτική σχέση του Ζώτου και της Τουρκογιαννιώτισσας Χαβαή. Δίπλα τους στέκεται ο αινιγματικός και σοφός βαρκάρης σιορ Δονάτος, ενώ εμπλέκονται μια γυναίκα-αράχνη, ο λούστρος Εβραίος Γιάκος, ο φλύαρος σαν σπουργίτι Βιργίλης, ο σατανικός εμπειρικός γιατρός Μαργαζής, ο τυχοδιώκτης παπα-Λέρας και άλλοι. Ένας φόνος, μια αυτοκτονία, ο φόβος της αντεκδίκησης, η καταφρόνια της κοινωνίας, η θρησκεία, η φτώχια, η ζήλια, κάποια ανομολόγητα εγκλήματα και ο διάβολος ή ο άγγελος που κρύβει καθένας μέσα του καθοδηγούν τη ζωή τους και κυλά πότε σαν αγριεμένο ποτάμι και πότε σαν γλυκασμός της άνοιξης.

Πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές πορεύονται στα χρόνια της ιταλικής κατοχής των Ιωαννίνων του 1917∙ της πρώτης απόπειρας δημιουργίας Ρουμάνικου πριγκιπάτου στην περιοχή της Πίνδου∙ της εξόρυξης πετρελαίου στη Δραγοψά (όπου επιχειρούνται ξανά έρευνες από το 2015)∙ της εκστρατείας στη Μικρά Ασία∙ της προσφυγιάς Μικρασιατών και Ποντίων, αλλά και των Τουρκογιαννιωτών∙ του διχασμού των Ελλήνων σε βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς∙ και της μάστιγας της ληστοκρατίας στην Ήπειρο, καθώς λυμαίνονταν τότε την ύπαιθρο διαβόητοι λήσταρχοι με πολυμελείς συμμορίες (ενίοτε δρούσαν και εντός των πόλεων), ενώ έφταναν να απαγάγουν μέχρι βουλευτές.

Συνάμα, οι ήρωες ακολουθούν τα βήματα Εβραίων, Βλάχων, Σαρακατσάνων και όσων Τουρκογιαννιωτών δεν ανταλλάχθηκαν ως αλβανικής καταγωγής ή χατιρικά, και γενικότερα την ταραγμένη χρονική περίοδο πριν από το 1922 και κατά την πρώτη δεκαετία του Μεσοπολέμου με στρατιωτικά κινήματα, επαναστάσεις και κυβερνήσεις επί κυβερνήσεων.

Στο υπόστρωμα της μυθοπλασίας αναπαριστάνεται ολόκληρη εκείνη η εποχή (1917-1929) και προκύπτουν, μέσα από τη δράση των ηρώων, οι νοοτροπίες, οι συμπεριφορές, τα ήθη, η μόδα, κατάρες, ευχές, μάγια και άλλα.

Συγχρόνως το βιβλίο πραγματεύεται κοινωνικά, διαχρονικά και πανανθρώπινα ζητήματα όπως η συνύπαρξη, οι πολυσχιδείς εκφάνσεις της ψυχής, η αγριότητα που κρύβουμε εντός μας και μπορεί να μας μετατρέψει στον πόλεμο και σε άλλες περιστάσεις σε ανδρείους ή σιχαμερούς και ασχολείται εκτεταμένα με το γινάτι (το καλό και το κακό πείσμα) και την ταυτότητα του Έλληνα.

 Υπάρχει ένα βιβλίο που σας ενέπνευσε να γίνετε συγγραφέας ή που να έχει ιδιαίτερη επιρροή στους χαρακτήρες που δημιουργείτε σήμερα;

Κάθε ανάγνωσμα γίνεται βίωμα και με μη ανιχνεύσιμο τρόπο με επηρεάζει. Όμως δεν υπάρχει κάποιος συγγραφέας ή βιβλίο πρότυπο. Όσον αφορά τη συγγραφική μου πορεία την οφείλω στις παροτρύνσεις φίλων που αξιολογούσαν ως σημαντικά διάφορα σκόρπια κείμενα που τους μοίραζα κατά καιρούς. Άναψαν την πρώτη φλόγα και ακολούθησε πολύχρονη άσκηση και μαθητεία, η οποία δεν τελειώνει ποτέ.

Εσείς πώς είστε ως αναγνώστης; Με ποιο κριτήριο επιλέγετε τα βιβλία που θα διαβάσετε;

Κυρίαρχο κριτήριο αποτελεί η γλώσσα. Ακολουθούν η επινοητικότητα στην πλοκή, οι καλοχτισμένοι χαρακτήρες και τα θέματα που πραγματεύονται. Εάν ένα βιβλίο πάσχει στη γλώσσα σταματώ στην ανάγνωση. Το ίδιο κι όταν στην αρχή εντοπίσω σοβαρά ατοπήματα ως προς τα ιστορικά και πραγματολογικά στοιχεία εφόσον πρόκειται για ιστορικό μυθιστόρημα.

Οι περισσότεροι συγγραφείς σήμερα είναι μερικής απασχόλησης, με την έννοια ότι δεν βιοπορίζονται από το γράψιμο. Πώς επηρεάζει αυτό το έργο ενός συγγραφέα;

Η παράπλευρη εργασία δε σου επιτρέπει να αφοσιωθείς όσο απαιτεί η γραφή. Κι αν αφοσιωθείς στη γραφή, θα αποβεί σε βάρος της οικογένειάς σου, εφόσον έχεις, ή της υγείας σου όταν πασχίζεις να είσαι σωστός γονιός.

  ( Ο Γιάννης Καλπούζος γεννήθηκε στις Μελάτες Άρτας το 1960. Μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί τα εξής έργα του:

   Το 2000 η ποιητική συλλογή: «Το νερό των ονείρων» και το μυθιστόρημα: «Μεθυσμένος δρόμος» από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.

   Το 2002  η συλλογή διηγημάτων: «Μόνο να τους άγγιζα» από τις εκδόσεις Κέδρος και το 2005 το μυθιστόρημα: «Παντομίμα Φαντασμάτων» από τις εκδόσεις Άγκυρα.

   Το 2006 και το 2007 από τις εκδόσεις Ίκαρος οι ποιητικές συλλογές: «Το παραμιλητό των σκοτεινών Θεών» και «Έρωτας νυν και αεί», με την οποία ήταν υποψήφιος στη «μικρή λίστα» για το κρατικό βραβείο ποίησης.

   Το 2008 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο το μυθιστόρημα: «Ιμαρέτ» που κέρδισε το Βραβείο Αναγνωστών 2009 και μεταφράζεται στα Ιταλικά, στα Πολωνικά και στα Τουρκικά.

   Από τον ίδιο εκδοτικό οίκο το 2011 και το 2013 τα μυθιστορήματα: «Άγιοι και δαίμονες» και «Ουρανόπετρα».

   Ο Γιάννης Καλπούζος έχει γράψει και τους στίχους 70 τραγουδιών μεταξύ των οποίων τα: «Ό,τι αγαπώ είναι δικό σου», «Δέκα μάγισσες», «Να ‘σουν θάλασσα», «Γιατί πολύ σʼ αγάπησα» και άλλα.

   Επίσης τους στίχους στο παιδικό θεατρικό έργο «Τρυφεράκανθος», ενώ συμμετείχε με το διήγημα «Ο Λευτέρης» στο συλλογικό έργο «Τέλος καλό, όλα καλά», εκδόσεις Καστανιώτη 2012.

   Τον Απρίλιο του 2014, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός το νέο μυθιστόρημά του: «Ό,τι αγαπώ είναι δικό σου» με πρώτη έκδοση τις 40.000 αντίτυπα).