Το καραβάνι με τα φορτωμένα μουλάρια τραβά σιωπηλά τον δρόμο του διασχίζοντας το σκοτεινό δάσος. Οι βοηθοί του κυρατζή (αγωγιάτη) είναι σε εγρήγορση. Mε φωνές και σφυρίγματα κρατούν τα ζώα στη σειρά, αποφεύγοντας τα κακοτόπια και τα στραβοπατήματα.

Κάποια στιγμή η αλλόκοτη αυτή παρέα φτάνει μπροστά στο φουσκωμένο και αδιάβατο από τις βροχές ποτάμι. Ο αγωγιάτης, με παρουσιαστικό στρατηγού που διευθύνει τον στρατό, δίνει την εντολή «τραβάμε για το γεφύρι…».

Ζώα και οδηγοί ακολουθούν το πρόσταγμα χωρίς δεύτερη κουβέντα.

Σε λίγο το καραβάνι στέκεται εμπρός στο μεγάλο πέτρινο γεφύρι που τραντάζεται συθέμελα από τον όγκο του νερού καθώς αυτό κτυπά ανελέητα τη βάση του, αλλά αντέχει… Αυτή εξάλλου είναι και η δουλειά του, κτισμένο με πέτρες διαλεχτές από τον πρωτομάστορα που το σήκωσε με μαεστρία.

Ο αγωγιάτης ελέγχει το βάθρο, αν οι αρκάδες είναι σταθερές, τις βάσεις, τα ανακουφιστικά τόξα, τους πρόβολους του γεφυριού και αφού βεβαιωθεί ότι όλα είναι εντάξει, δίνει την εντολή στο μπουλούκι ανθρώπων και ζώων να το διαβεί και να συνεχίσει την πορεία του.

Αν φυσούσε δυνατός άνεμος, το καμπανάκι που υπήρχε στην κορφή του τόξου θα προειδοποιούσε ότι η διάβαση είναι επικίνδυνη και θα έπρεπε όλοι να περιμένουν μέχρι να κοπάσει η κακοκαιρία.

Σε λίγο τα πέταλα των μουλαριών χτυπούν ρυθμικά στις πέτρες του γεφυριού και σιγά σιγά το καραβάνι περνά απέναντι…

Οι εικόνες αυτές μπορεί να μοιάζουν ξεχασμένες, ίσως πια να τις βλέπουμε μόνο σε ντοκιμαντέρ που αφορούν τους πιο απόμερους τόπους του πλανήτη, όμως πριν από μερικές δεκαετίες αποτελούσαν τη μόνη πραγματικότητα στις μετακινήσεις που γίνονταν στον τραχύ βουνίσιο κόσμο της Πίνδου, καθώς έλειπε παντελώς το οδικό δίκτυο.

Τα καραβάνια για αιώνες μετέφεραν εμπορεύματα, εμβάσματα, επιστολές, αλλά και ανθρώπους από τα πολυπληθή -εκείνη την εποχή- ορεινά χωριά στις πόλεις του κάμπου, αλλά και ακόμη παραπέρα, στις μεγαλουπόλεις της Βλαχιάς και του Δούναβη, σε τόπους όπου τότε ζούσαν πολλοί εύποροι ξενιτεμένοι.

Δυο μεγάλους φόβους είχε πάντα ο αγωγιάτης. Ο ένας ήταν οι ληστές, αλλά αυτούς τους πάλευε γιατί η ομάδα του αποτελούνταν από σκληροτράχηλους άνδρες, ψημένους στις μάχες.

Ο άλλος, ο ανομολόγητος, που τον κρατούσε μόνο για τον εαυτό του, ήταν μήπως η κακοκαιρία είχε χαλάσει το γεφύρι, γιατί γνώριζε καλά πως το οργισμένο ποτάμι δεν αστειεύεται.

Ποτάμια, φαράγγια και γκρεμοί λοιπόν ήταν τα κύρια εμπόδια που δυσκόλευαν την επικοινωνία των ορεινών χωριών με τον «έξω κόσμο».

Τον τραχύ όγκο της Πίνδου διέτρεχε ένα λαβυρινθώδες σύστημα μουλαρόδρομων που υποστηρίζονταν από εκατοντάδες μικρά και μεγαλύτερα γεφύρια.

Σήμερα στην περιοχή του νομού Γρεβενών συναντάμε μερικά από τα πιο όμορφα και καλοδιατηρημένα γεφύρια της Ελλάδας, απομεινάρια εκείνης της όχι και τόσο μακρινής εποχής.

Κάποια από αυτά είναι ήδη αρκετά γνωστά, κάποια άλλα, καθώς κρύβονται μακριά από το σύγχρονο οδικό δίκτυο, αξίζει να τα αναζητήσουμε.

Το γεφύρι του Ζιάκα

Πηγαίνοντας από τα Γρεβενά προς το χωριό Ζιάκας του Ορλιακα, η πορεία σας θα διασταυρωθεί με τον ορμητικό Σταυροπόταμο. Σε αυτό το σημείο αξίζει μια ολιγόλεπτη στάση για να δείτε το κομψό μονότοξο γεφύρι του Ζιάκα, γνωστό και ως «Τουρκογέφυρο» (19ος αι).

Εδώ έγινε φονική συμπλοκή μεταξύ του Γιαννούλα Ζιάκα -αδελφού του Θεόδωρου Ζιάκα-, ήρωα της εξόδου του Μεσολογγίου, και των Τούρκων.

Μάλιστα οι τάφοι που έχουν βρεθεί σε μικρή απόσταση εικάζεται ότι ανήκουν στους νεκρούς εκείνης της μάχης.

Το γεφύρι της Πορτίτσας
Το γεφύρι της Πορτίτσας είναι χτισμένο σε ένα επιβλητικό τοπίοΤο γεφύρι της Πορτίτσας είναι χτισμένο σε ένα επιβλητικό τοπίο | Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης /viewsofgreece.com

Από τον Ζιάκα, ακολουθώντας μια εντυπωσιακή διαδρομή που κυριολεκτικά ακροβατεί στην κόψη κάθετου βράχου (προσοχή στις κατολισθήσεις), θα πάτε στο κοντινό χωριό Σπήλαιο (4 χλμ.). Από την πλατεία του χωριού, ένας τσιμεντένιος δρόμος ξεκινά και κατηφορίζει για 7 χιλιόμετρα ώς την είσοδο του φαραγγιού όπου στέκεται το περίφημο μονότοξο πέτρινο γεφύρι.

ο γεφύρι της Πορτίτσας κτίστηκε πιθανόν στα μέσα του 19ου αιώνα, δίνοντας διέξοδο στην επικοινωνία των ντόπιων ανάμεσα στα χωριά Σπήλαιο, Μοναχίτι, Τρίκωμο.

Το γεφύρι αυτό χρησιμοποιούσαν και οι τσελιγκάδες όταν μετακινούσαν τα κοπάδια τους από τα χειμαδιά στα ορεινά λιβάδια.

Σε αυτό το σημείο το ποτάμι εγκλωβίζεται στο στενό άνοιγμα του βράχου και στριφογυρνά με δύναμη καθώς παλεύει με ορμή για να βρει διέξοδο στη θέση «Καρούτες», κοντά στο χωριό Τρίκωμο.

Το γεφύρι του Κλέφτη ή της Λιάτισας

Στο φαράγγι του Ορλιακα, κοντά στο χωριό Σπήλαιο, συναντάμε το μονότοξο γεφύρι της Λιάτισας. Καθώς μοιάζει με φυσική προέκταση του βράχου, ξεφεύγει εύκολα από την προσοχή του ματιού, γεφυρώνοντας με το πέτρινο βήμα του δύο απότομες κόχες του φαραγγιού πάνω από το ρέμα του Βελονιά (παραπόταμος του Βενέτικου). Η τοποθεσία είναι γνωστή στους ντόπιους ως «πήδημα του κλέφτη».

Η παράδοση έχει συνδέσει αυτό το όνομα με την ιστορία του κλεφτόπουλου που προσπαθώντας να γλιτώσει από τους Τούρκους αναγκάστηκε να τολμήσει το πήδημα του φαραγγιού. Αφού γλίτωσε, έκτισε σε αυτό το σημείο ένα γεφύρι, εκπληρώνοντας έτσι το τάμα του. Σήμερα δυστυχώς η τοπιογραφία έχει αλλοιωθεί σημαντικά από τη δημιουργία ενός ακόμη υδροηλεκτρικού έργου από τα δεκάδες που γίνονται στην Πίνδο τα τελευταία χρόνια.

Το γεφύρι του Γκαβού

Ανάμεσα στα χωριά Πρόσβορο και Αλατόπετρα, βρίσκεται το όμορφο, αν και άγνωστο στους πολλούς, γεφύρι του Γκαβού ή Νιδρούζι, με την ιδιότυπη αρχιτεκτονική, που κτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα.

Το γεφύρι είναι μονότοξο, έχει μήκος 20 μ., ύψος 7,5 μ., πλάτος 3,50 μ. και μέγιστο άνοιγμα τόξου 11,50 μ. Πλάι στην κοίτη του ποταμού, ανάμεσα στις υπέργηρες βελανιδιές, υπάρχουν ερείπια νερόμυλων.

Η τοποθεσία προσεγγίζεται με σύντομο χωματόδρομο από το χωριό Αλατόπετρα. Προσοχή όμως, καθώς ο δρόμος είναι βατός μόνο με όχημα 4×4, διαφορετικά είναι προτιμότερο να πάτε με τα πόδια.

Το γεφύρι του Σπανού

Το γεφύρι του Σπανού με τα πέντε ομοιόμορφα τόξα του βρίσκεται κοντά στο χωριό Κηπουριό, πλάι στη σημερινή εθνική οδό Μετσόβου-Γρεβενών. Είναι το μεγαλύτερο σε μήκος -84 μέτρα- γεφύρι της Μακεδονίας και το πιο καλοδιατηρημένο και παρά τις μετέπειτα επεμβάσεις είναι και ένα από τα ομορφότερα πολύτοξα γεφύρια στην Ελλάδα.

Το όνομά του οφείλεται στον Μουσταφά Αγά από το Αργυρόκαστρο, τον επονομαζόμενο Σπανό.

Σήμερα οι φορτωμένες εμπορεύματα νταλίκες περνούν αδιάφορα δίπλα του διατρέχοντας τον νέο δρόμο, αγνοώντας τη σπουδαία συνεισφορά του στις μεταφορές, ακόμα και μόλις πριν από μερικές δεκάδες χρόνια.

Το γεφύρι του Ψύρρα

Το συναντάμε πλάι στον δρόμο Καλαμπάκας – Δεσκάτης, στα όρια των νομών Γρεβενών-Τρικάλων. Πρόκειται για ένα χαριτωμένο οξύκορφο, δίτοξο γεφύρι, το οποίο γεφυρώνει τον ποταμό Ιωνα, παραπόταμο του Πηνειού.

Βρίσκεται σε ύψος 490 μέτρων και είναι έργο του 1790. Για αιώνες ήταν ένα σημαντικό γεφύρι που βρισκόταν πάνω στον πιο πολυσύχναστο δρόμο που συνέδεε τη Θεσσαλία με τη Δυτική Μακεδονία.

Εχει μήκος 31 μέτρων και το ψηλότερο σημείο του τόξου του ορθώνεται στα 7,90 μέτρα. Ως αναφορά στον χάρτη θα βάλουμε το χωριό Ψήλωμα, που απέχει 35 χλμ. από την Καλαμπάκα και 20 από τη Δεσκάτη.

Το γεφύρι του Αζίζ Αγά
Στο γεφύρι του Αζίζ Αγά λαχτάρισε ο πρωτομάστορας, αλλά τελικά το έφτιαξε γερόΣτο γεφύρι του Αζίζ Αγά λαχτάρισε ο πρωτομάστορας, αλλά τελικά το έφτιαξε γερό | Φωτογραφία: Θοδωρής Αθανασιάδης /viewsofgreece.com

Πηγαίνοντας από τα Γρεβενά προς το χωριό Τρίκωμο, θα παρεκκλίνετε λίγο από την πορεία σας για να επισκεφθείτε το εντυπωσιακό γεφύρι του Αζίζ Αγά. Βρίσκεται σχετικά κοντά στο χωριό και διαθέτει το μεγαλύτερο σε άνοιγμα τόξο από τα σωζόμενα γεφύρια της Μακεδονίας, που φτάνει τα 15 μέτρα, και έχει συνολικό μήκος 71 μέτρα. Κτίστηκε επί Τουρκοκρατίας, το 1727, και χρηματοδοτήθηκε από τον Αζίζ-Αγά.

Στην πορεία της κατασκευής του αποδείχθηκε πολύ δύσκολο έργο, αφού κατέρρευσε δύο φορές και λίγο έλειψε να στοιχίσει το «κεφάλι» του πρωτομάστορα. Για καλή του τύχη όμως, η τρίτη ανόρθωση ήταν επιτυχής και ο Αγάς, ευχαριστημένος, προχώρησε στην πληρωμή…

Το σημαντικό αυτό γεφύρι βρισκόταν πάνω στους ορεινούς δρόμους που συνέδεαν την Ηπειρο με τη Μακεδονία, τα Βλαχοχώρια με τα Κουπατσαραίικα χωριά.

Να αναφέρουμε ότι τα Κουπατσοχώρια διασκορπίζονται κυρίως γύρω από την κοίτη του Βενέτικου ποταμού και πήραν το όνομά τους από τη βλάχικη λέξη «κουπάτσου», που σημαίνει βελανιδιά.

Τα μεγαλύτερα είναι ο Ζιάκας, το Σπήλαιο, το Περιβολάκι, το Τρίκωμο, το Μοναχίτι, το Κοσμάτι. Οι Κουπατσαραίοι ήταν κατά παράδοση κτηνοτρόφοι, όμως ασχολήθηκαν με επιτυχία με τις μεταφορές, οργανώνοντας καραβάνια.

Το γεφύρι του Δοτσικού

Το χωριό Δοτσικό βρίσκεται σε ύψος 1.100 μέτρων και απέχει από τα Γρεβενά 32 χιλιόμετρα. Παλαιότερα ονομαζόταν Δούτσικον ή Ντουσκό, ονομασία που πιθανόν να προήλθε από τα ντoύσκα, δηλαδή τις μικρόσωμες, ήμερες βελανιδιές. Πάντως, με το όνομα Ντουσκό είναι ήδη γνωστό από τον 16ο αιώνα.

Είναι ένα από τα χωριά στην ελληνική επικράτεια που διασχίζεται από ποτάμι -τον Δοτσικιώτη, παραπόταμο του Βενέτικου- και που ένα γεφύρι ενώνει τις γειτονιές του.

Το γεφύρι του Δοτσικού, πιθανόν κτίσμα των αρχών του 19ου αιώνα, είναι μονότοξο, με μήκος σχεδόν 25 μέτρα, ύψος 4 μέτρα, και αποτελεί το καμάρι του χωριού.

Τα περισσότερα σπίτια του Δοτσικού είναι κατασκευές του 19ου αιώνα με αρχές του 20ού.

 Κείμενο – φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com

Έντυπη έκδοση
efsyn.gr