Θεωρείται ο μεγαλύτερος μετά τον Αϊνστάιν θεωρητικός φυσικός του 20ού αιώνα, από τους θεμελιωτές της κβαντικής φυσικής.
Εργάστηκε για την κατασκευή της ατομικής βόμβας και ήταν υπέρμαχος της ειρηνικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας.
Τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής.

Αν έχετε χρόνο, αξίζει να διαβάσετε την απάντηση που έδωσε ένας φοιτητής σε εξετάσεις Φυσικής του Παν/μίου Κοπεγχάγης.

(Στη διάσημη φωτογραφία, μετά την ιστορική σύγκρουση Μπορ και Αϊνστάιν – πιθανότητες vs αιτιοκρατία, από αριστερά προς τα δεξιά:

Πίσω: Auguste Piccard, Émile Henriot, Paul Ehrenfest, Édouard Herzen, Théophile de Donder, Erwin Schrödinger, JE Verschaffelt, Wolfgang Pauli, Werner Heisenberg, Ralph Fowler, Léon Brillouin.

Στη μέση: Peter Debye, Martin Knudsen, William Lawrence Bragg, Hendrik Anthony Kramers, Paul Dirac, Arthur Compton, Louis de Broglie, Max Born, NIELS BOHR.

Μπροστά: Irving Langmuir, Max Planck, Marie Curie, Hendrik Lorentz, Albert Einstein, Paul Langevin, Charles-Eugène Guye, CTR Wilson, Owen Richardson.

Από το Συνέδριο του Solvay στις Βρυξέλλες με θέμα »Ηλεκτρόνια και Φωτόνια», 1927.
Τα 29 μυαλά που συμμετείχαν στη Διάσκεψη μαζεμένα σε τρεις σειρές, μοναδική εικόνα! (οι 17 κάτοχοι του βραβείου Νόμπελ – η Κιουρί σε δυο κατηγορίες, Φυσική και Χημεία).
Το Συνέδριο αυτό θεωρήθηκε το αποκορύφωμα της »μάχης» ανάμεσα στους »ρεαλιστές» με κύριο εκφραστή τον καταξιωμένο πλέον Αϊνστάιν, που αναζητούσαν αυστηρούς κανόνες στην επιστημονική μέθοδο κι από την άλλη τους »ινστρουμενταλιστές» του δανού φυσικού Μπορ, που είχαν μια πιο χαλαρή προσέγγιση στο θέμα (άτυπη η νίκη του Μπορ, αφού η μέθοδός τους ακολουθείται έκτοτε στην επιστημονική κοινότητα).
Τότε ακούστηκε από τον Αϊνστάιν, που ενοχλήθηκε από την Αρχή Αβεβαιότητας του Χάιζενμπεργκ »ο Θεός δεν παίζει ζάρια», για να πάρει την απάντηση του Μπορ ΄΄Αϊνστάιν, πάψε να λες στον Θεό τι να κάνει»).

Ερώτηση
Να περιγράψετε πώς μπορούμε να μετρήσουμε το ύψος ενός ουρανοξύστη χρησιμοποιώντας ένα βαρόμετρο.
Απάντηση
<< «Δένετε ένα µακρύ σπάγκο στο λαιµό του ßαρόµετρου και στη συνέχεια κατεβάζετε το ßαρόµετρο από την ταράτσα µέχρι να εγγίζει το έδαφος. Το ύψος του κτιρίου θα ισούται µε το µήκος του νήµατος συν το µήκος του βαρόµετρου».
Αυτή η πρωτότυπη απάντηση εξόργισε τόσο τον εξεταστή, ώστε αυτός έκοψε το φοιτητή στο συγκεκριμένο µάθηµα. Ο φοιτητής προσέφυγε στις αρχές του Πανεπιστηµίου, ισχυριζόµενος ότι η απάντησή του ήταν αναµφίβολα σωστή και ότι αδίκως κόπηκε. Το Πανεπιστήµιο όρισε έναν άλλο εξεταστή να διερευνήσει το θέµα και να αποφασίσει εάν έπρεπε να κοπεί ο φοιτητής ή όχι. Ο κριτής αυτός θεώρησε ότι η απάντηση που δόθηκε ήταν πράγµατι σωστή, αλλά δεν φανέρωνε καµία αξιοσηµείωτη γνώση Φυσικής. Για να διαλευκανθεί τελείως το θέµα, αποφασίστηκε να καλέσουν το φοιτητή και να του αφήσουν έξι λεπτά, µέσα στα οποία αυτός θα έπρεπε να δώσει µια προφορική απάντηση που να µην είναι τόσο απλοϊκή, αλλά να δείχνει κάποια εξοικείωση µε τις βασικές αρχές της Φυσικής. Αξίζει τον κόπο να διαβάσετε τι ακολούθησε!
Για πέντε λεπτά ο φοιτητής έµενε σιωπηλός, βαθιά απορροφηµένος στις σκέψεις του. Ο εξεταστής του θύµισε ότι ο χρόνος τελειώνει και ο φοιτητής απάντησε ότι είχε στο µυαλό του µερικές ιδιαίτερα σχετικές απαντήσεις, αλλά δεν µπορούσε να αποφασίσει ποια να χρησιµοποιήσει. Στην προτροπή να βιαστεί, απάντησε ως εξής:
«Αρχικά, θα µπορούσαµε να ανεßάσουµε το ßαρόµετρο στην ταράτσα του ουρανοξύστη, να το αφήσουµε να πέσει και να µετρήσουµε το χρόνο που κάνει µέχρι να φτάσει στο έδαφος. Το ύψος του κτιρίου µπορεί να υπολογιστεί τότε από τον τύπο: H=(gt 2)/2. Όµως, δεν θα το συνιστούσα γιατί θα ήταν κρίµα για το βαρόµετρο».
«Μια άλλη εναλλακτική απάντηση», είπε ο φοιτητής, «είναι η εξής: Εάν υπάρχει ηλιοφάνεια, θα µπορούσαµε να µετρήσουµε το ύψος του βαρόµετρου, να το στήσουµε όρθιο στο έδαφος και µετά να µετρήσουµε του µήκος της σκιάς του. Στη συνέχεια µετρούµε το µήκος της σκιάς του ουρανοξύστη, και µε απλό τρόπο µπορούµε να υπολογίσουµε το πραγµατικό ύψος του ουρανοξύστη µε αριθµητική αναλογία».
«Αλλά, εάν θα θέλατε να αντιµετωπίσετε το θέµα µε ιδιαίτερα επιστηµονικό τρόπο, θα µπορούσατε να δέσετε ένα µικρού µήκους νήµα στο βαρόµετρο και να το θέσετε σε ταλάντωση σαν εκκρεµές, πρώτα στο έδαφος και µετά στην ταράτσα του ουρανοξύστη. Το ύψος θα µπορούσε να βρεθεί µετρώντας και συγκρίνοντας τις δύο περιόδους, οι οποίες είναι αντιστρόφως ανάλογες των τετραγωνικών ριζών των επιταχύνσεων της βαρύτητας στο έδαφος και στο ύψος του ουρανοξύστη. Η επιτάχυνση της βαρύτητας εξαρτάται µε τη σειρά της από το ύψος από την επιφάνεια της γης και συνεπώς γνωρίζοντας την επιτάχυνση της βαρύτητας στην ταράτσα βρίσκουµε το ζητούµενο ύψος».
«Α!», είπε πάλι ο φοιτητής, «Υπάρχει κι ένας άλλος τρόπος, όχι κακός: Αν ο ουρανοξύστης διαθέτει εξωτερική σκάλα κινδύνου, θα ήταν ευκολότερο να ανεßεί κανείς τη σκάλα βάζοντας διαδοχικά σηµάδια επαναλαµβάνοντας το µήκος του βαρόµετρου. Μετά θα ήταν εύκολο να υπολογίσει το ύψος του ουρανοξύστη προσθέτοντας όλα αυτά τα µήκη.
Αλλά, αν απλώς θα θέλατε να είστε ιδιαίτερα βαρετός δίνοντας µια ορθόδοξη απάντηση, θα µπορούσατε να µετρήσετε την ατµοσφαιρική πίεση στην ταράτσα και στο έδαφος και να µετατρέψετε τη διαφορά των millibars σε ανάλογη διαφορά σε µέτρα».
«Όµως, επειδή ως φοιτητές παροτρυνόµαστε συνέχεια να ασκούµε την ανεξαρτησία του µυαλού µας και να εφαρµόζουµε επιστηµονικές µεθόδους, αναµφίßολα ο καλύτερος τρόπος θα ήταν να χτυπήσουµε την πόρτα του θυρωρού και να του πούµε: Αν θα ήθελες να έχεις ένα ωραίο καινούριο βαρόµετρο, θα σου χαρίσω αυτό αν µου πεις το ύψος του ουρανοξύστη» >>
Ο φοιτητής ήταν ο Niels Bohr!

Μανώλης Πίπιλας