«Αυτό στο οποίο αντιστέκεστε, επιμένει» ~ Καρλ Γιουνγκ

Πέρα από το ενδιαφέρον που έχει κάθε νέα δουλειά του Γιάννη Βαρελά, ενός από τους πιο σημαντικούς καλλιτέχνες της γενιάς του, αυτή τη φορά στην έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη, ο θεατής έχει τη δυνατότητα να παρατηρήσει τα υλικά που την έχουν συνθέσει και να οργανώσει τη δική του αφήγηση, τη δική του ιστορία γύρω από τις φιγούρες και τον κόσμο τους, όπως απεικονίζονται σε δώδεκα νέα μεγάλα έργα. Η ατομική έκθεση του Γιάννη Βαρελά Anima I που ανοίγει την Πέμπτη 12 Σεπτεμβρίου μαζί με τα νέα ζωγραφικά έργα του περιλαμβάνει γλυπτά, λευκώματα, αρχειακό υλικό, φωτογραφίες, μια επιλογή καθημερινών αντικειμένων από τις Ιστορικές Συλλογές του Μουσείου Μπενάκη, εκδόσεις, βίντεο και ρούχα από την προπαρασκευαστική διαδικασία.

Φίλοι και γείτονες ποζάρουν και ο Βαρελάς τούς μεταμορφώνει σε προσωπικότητες του ατομικού του φαντασιακού, πολυσήμαντες και πολλαπλά προσδιορίσιμες με συνδέσεις που διατρέχουν τις έννοιες του ιδεολογικού, του συμβολικού και της αναπαράστασης για να αναγνώσει τη φύση, τις έννοιες του χωροχρόνου, της δημιουργίας, της ψυχής, του νου και τελικά της ταυτότητας. Με τους εκφραστικούς του τρόπους δημιουργεί ένα νέο αποτύπωμα του υποκειμένου του ερωτικό, ονειρικό, διανοητικό, αρχετυπικό, συμβολικό, κοσμικό, πολιτικό, συλλογικό, υπερβαίνοντας οποιοδήποτε αιτιακό, λειτουργικό και ορθολογικό σχήμα.

Γιάννης Βαρελάς

«Αφετηρία αυτής της δουλειάς είναι το πώς οργανώνεται ο μύθος αρχετυπικά», λέει ο Γιάννης Βαρελάς, καθώς στεκόμαστε ανάμεσα στα έργα και τα υλικά που συγκροτούν την έκθεση, στο στούντιό του. «Στη συνέχεια, αυτή η μυθολογία γίνεται προσωπική, και αφορά κάθε άνθρωπο που έχει ποζάρει εδώ, τι μπορεί να θέλει από τη ζωή ή την ίδια την ταυτότητά του, όπως το διαβάζω εγώ, στη δική μου προσωπική καταγραφή. Καταλήγω και φτιάχνω ένα δομημένο χαρακτήρα σε ένα περιβάλλον που στη φαντασία μου αποτελεί θραύσματα του κόσμου του όπως τον έχω φανταστεί, μύχιες σκέψεις, αντικείμενα, στοιχεία μιας παιδικής διάστασης που δεν αφορούν την κοινωνική αλλά τη μη εμφανή προσωπική του συνθήκη και ιστορία. Δεν περιγράφεται τίποτα συγκεκριμένο, είναι η αφορμή να προβάλλω αυτά που φαντάζομαι γι’ αυτούς, μέσα σε έναν κόσμο ανδρών, γυναικών και ανδρόγυνων που διαχέεται, εμφανίζεται με πολλές όψεις, σύμβολα και έννοιες».

Αυτό που κάνει τις φιγούρες του Βαρελά που πρωταγωνιστούν στη νέα του δουλειά κυρίαρχες και μοναδικές είναι όχι μόνο ο δομημένος τους χαρακτήρας, αλλά και η ταυτότητα και ο κόσμος που τους περιβάλλει καθώς διακρίνεται εν είδει σημειώσεων, καθημερινών και τετριμμένων αντικειμένων, αναφορών και συνδέσεων  διαμορφώνοντας κάθε φορά μια αλλιώτικη ιστορία, καθόλου συγκεκριμένη, σαν σκιώδεις μορφές του ψυχικού μας κόσμου όπως τις έχει επισημάνει ο ψυχίατρος και εισηγητής της αναλυτικής ψυχολογίας Καρλ Γιουνγκ που δανείζει από τη θεμελιώδη θεωρία του περί αρχετύπων Anima και Animus, και τον τίτλο της έκθεσης.

Το στούντιο του Γιάννη Βαρελά

Το στούντιο του Γιάννη Βαρελά

Το στούντιο του Γιάννη Βαρελά

Είναι η στιγμή που ο θεατής καλείται να πλάσει το δικό του κόσμο μέσα από το έργο, να φανταστεί με τη σειρά του το πρόσωπο απέναντί του, περιγράφοντάς το πέρα από το φύλο, την κοινωνική τάξη ή την επιθυμία διαμορφώνοντας τη δική του έννοια του εσωτερικού προσώπου με αυτόνομη προσωπικότητα και μη συνειδητή συμπεριφορά.

«Τα τελευταία χρόνια με απασχολούσε ο τρόπος με τον οποίο θα ξαναέφερνα τη φιγούρα στο επίκεντρο της δουλειάς μου», λέει ο Βαρελάς, «αλλά δεν ήθελα να επιστρέψω σε αυτά που έκανα παλιά. Ήθελα να ξεφύγω από την ευκολία να ξανακάνω απλώς έναν άνθρωπο και άρχισα να τον μελετώ εξαρχής. Ξεκίνησα με μικρά ντοσιέ στα οποία έβαζα εικόνες ανθρώπων, από φωτογραφίες, διαφημίσεις και άρχισα να φτιάχνω ιστορίες που είχαν να κάνουν και με την εξπρεσιονιστική πλευρά της δουλειάς μου και την παιδικότητα, παράλληλα με τη φόρμα του ανθρώπινου σώματος. Αυτόν τον κόσμο που υπήρχε στη δουλειά μου ήθελα να τον περάσω απέναντι, αφήνοντας και ένα μικρό κομμάτι ρεαλισμού να φαίνεται στο έργο».

Στο στούντιο της Κυψέλης, ο Βαρελάς περιστοιχίζεται από τον κόσμο που δημιουργεί και τα αντικείμενα που κινούν το ενδιαφέρον του, πέτρες που μοιάζουν με μύτες από παραλίες των διακοπών, παραμορφωμένες ανθρωπόμορφες πήλινες φιγούρες μικρογλυπτικής, αντικείμενα που συνθέτουν το περιβάλλον των έργων του. Εγκατεστημένος τους τελευταίους μήνες σε μια γειτονιά της Αθήνας παρατηρεί τους ανθρώπους  να γυρίζουν στα σπίτια τους ή να κινούνται στον οικείο τους χώρο, στην πόρτα του σπιτιού τους ή στον φούρνο της γειτονιάς σε μια καθημερινότητα μέσα στην οποία έχουν αφήσει πίσω το κοινωνικό τους προσωπείο.

«Έπαιξε σοβαρό ρόλο στη δουλειά μου, ότι εδώ στη γειτονιά τους οι άνθρωποι είναι πιο χαλαροί, έχουν αφήσει το βάρος της δουλειάς τους, το βλέπεις χωρίς να μπορείς ακριβώς να το εξηγήσεις, αλλά το κρατάς σαν αίσθηση. Η διάσταση που έχουμε χωρίς το προσωπείο ή χωρίς να είμαστε αναγκασμένοι να το έχουμε, το μετέφερα στη δική μου γλώσσα, είναι μικρά στοιχεία που μεταφράζεις στα έργα, σε μια μορφή αφηρημένη, στοιχεία κλειδιά για να μπεις σε έναν χώρο οικείο, στοιχεία που επαναλαμβάνονται ή συνδέονται με τον χώρο του έργου αλλά και του καθενός μας και την ίδια τη φιγούρα».

Η πολυπλοκότητα και ο λαβύρινθος της ανθρώπινης ύπαρξης, η παραμόρφωση και τα ρεαλιστικά στοιχεία που δεν δημιουργούν μια επιβεβλημένη πραγματικότητα αλλά αφήνουν τη φιγούρα να κυριαρχεί, τα χρώματα που μεταφέρουν μια περιοχή φωτεινή ή στο σκότος που υπάρχει γύρω μας και μέσα μας, δημιουργούν ένα ανοιχτό πεδίο αντίληψης καθορισμένο ή ακαθόριστο μέσα από την αφήγηση του θεατή. Οικείες και ανησυχητικές συγχρόνως οι φιγούρες του Βαρελά έχουν την δική τους μοναδική γλώσσα, την ιστορία μιας διαδρομής και του ίδιου του καλλιτέχνη στον κόσμο και τον εαυτό του.

«Το σημαντικό για μένα δεν είναι να πετύχεις κάτι, αλλά να δοκιμάσεις κάτι, να έχεις ένα όραμα και να ψάξεις να το βρεις», λέει ο Βαρελάς. «Η τέχνη έχει να κάνει με την πίστη σε μια συνθήκη άλλου τύπου και ο τρόπος με τον οποίο μπορείς να πιστέψεις σε κάτι δεν έχει ποτέ χωροχρονική ή πρακτική διάσταση. Κάθε φορά που κάνεις ένα έργο, αποδίδεις την πίστη σου σε κάτι που κυνηγάς και πιστεύεις,  προσπαθείς να βγεις  από το ζωώδες, το χθόνιο, το ανθρώπινο για να περάσεις πέρα από τις τετριμμένες φιλολογικές φόρμες στο πιο κρυφό, ή σε αυτό που σου ανοίγει έναν κόσμο, που περιέχει και την ουσία όλου του πράγματος».

Info έκθεσης:

Γιάννης Βαρελάς Anima Ι | 12 Σεπτεμβρίου – 17 Νοεμβρίου 2019 | Μουσείο Μπενάκη – Κτήριο της οδού Πειραιώς

Πηγή:elculture.gr