«Δεν είναι μόνο η αναπαράσταση», φώναζαν το 1949 οι «Ακραίοι», μια ομάδα εικαστικών που στην πιο κομβική ιστορία της μεταπολεμικής Ελλάδας, -με τη χώρα να βγαίνει από τον αιματηρό Εμφύλιο- που διεκδικούσαν την ελεύθερη έκφραση και την αυτονομία του καλλιτέχνη απέναντι στην επικράτηση της αναπαράστασης ως τρόπου έκφρασης και κυρίαρχης ιδεολογίας. Παλιότεροι αλλά και νεότεροι τότε καλλιτέχνες όπως οι Αλέκος Κοντόπουλος, Λάζαρος Λαμέρας, Γιάννης Μαλτέζος, Γιάννης Γαΐτης, Δημήτρης Χυτήρης, Καίτη Αντύπα δημοσιεύουν το μανιφέστο τους που στοχεύει στην ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής τέχνης, σε αντιπαράθεση προς τις ελληνοκεντρικές αναγνώσεις του μοντερνισμού.

Οι αναζητήσεις τους πυροδοτούν άνευ προηγουμένου αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις σε αισθητικό και ιδεολογικό επίπεδο. Τεχνοκρίτες όπως ο Άγγελος Προκοπίου με τα κείμενά του στην εφημερίδα Η Καθημερινή, η Ελένη Βακαλό, ο Τώνης Σπητέρης και ο Αλέξανδρος Ξύδης υπερασπίζονται την αφηρημένη τέχνη ως την πλέον σύγχρονη καλλιτεχνική έκφραση, ενώ απέναντί τους βρίσκονται οι συντηρητικοί, οι υπερασπιστές της ελληνικότητας, αλλά και ένα μεγάλο μέρος της αριστερής, μαρξιστικής διανόησης, η οποία προκρίνει μια ρεαλιστική τέχνη με ουμανιστικό περιεχόμενο και επίκεντρο τον άνθρωπο. Ο κριτικός λόγος, από όποια πλευρά κι αν εκφέρεται, εμφανίζεται έντονα προβληματικός, στερούμενος, τις περισσότερες φορές, μιας συγκροτημένης θεωρητικής κατάρτισης, με αισθητικά κριτήρια διαμορφωμένα από ιδεολογικές, πολιτικές ή προσωπικές επιλογές του κάθε τεχνοκρίτη, ενώ, παράλληλα, αναδύεται το κρίσιμο ζήτημα των σχέσεων σύγχρονης τέχνης και «ελληνικότητας».

Η ιστορία της αφαίρεσης στον ελλαδικό χώρο, η περιπετειώδης και ενδιαφέρουσα διαδρομή των καλλιτεχνών που εκπροσωπούν, η βαθμιαία  καθιέρωσή της στην ελληνική τέχνη, από τη δεκαετία του 1950 έως και τα μέσα της δεκαετίας του 1960, παρουσιάζεται μέσα από το έργο 26 ζωγράφων και γλυπτών, εκ των πιο σημαντικών εκπροσώπων της σύγχρονης τέχνης στη χώρα και αποτυπώνεται στην έκθεση-παραγωγή του MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης με τίτλο «Χωρίς τίτλο ΙΙ. Ελληνική Μεταπολεμική Αφαίρεση: Τα ηρωικά χρόνια», έως τις 29 Σεπτεμβρίου 2019.

«Η αφηρημένη ζωγραφική και γλυπτική της πρώτης και δεύτερης μεταπολεμικής δεκαετίας γίνεται ο ουσιαστικός πυρήνας που καθορίζει μια νέα κατεύθυνση στον ελληνικό χώρο», όπως σημειώνουν οι επιμελητές της έκθεσης Θούλη Μισιρλόγλου και Γιάννης Μπόλης. Και συνεχίζουν σχολιάζοντας:«Αυτή δεν αφορά μόνο έναν επανακαθορισμό μορφολογικών και φορμαλιστικών κριτηρίων, δεν διευρύνει απλώς τη διερεύνηση των ορίων της εικαστικής γλώσσας, αλλά έρχεται σε κρίσιμη αντιπαράθεση με την κυρίαρχη αισθητική και ιδεολογία. Για το λόγο αυτό, ξεπερνά τα στενά όρια της ανεικονικότητας και της εικόνας και γίνεται η γέφυρα που οδηγεί σε νέες αναζητήσεις: αυτές που δεν είχαν να κάνουν μόνο με την αυτονόμηση της καλλιτεχνικής πράξης, αλλά και τη σύνδεσή της με την κοινωνία, την πολιτική, την κριτική και τον ανθρωπισμό».

Η συναρπαστική ιστορία ενός καλλιτεχνικού ρεύματος καταγράφεται μέσα από τα έργα των εκπροσώπων του τη μετάβαση από το γνωστό στο άγνωστο και από τη ρεαλιστική περιγραφή στην ελεύθερη υποκειμενική διατύπωση. Τα «ηρωικά χρόνια» της ελληνικής αφαίρεσης αποτελούν το σημείο εκκίνησης της μετατόπισης από τον αστερισμό της «ελληνικότητας» στον αστερισμό της πρωτοπορίας με το έργο των Ελλήνων της αφαίρεσης να παίζει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο. Πολλοί από αυτούς εκπατρίστηκαν στη Ρώμη, στο Παρίσι ή και αλλού, και με την ανανεωτική τους ορμή, που αντιμάχεται παραδοσιακές συμβάσεις και όρια, ολοκληρώνονται τα έργα και οι προσωπικότητές τους. Η ελληνική τέχνη βρίσκεται για πρώτη φορά τόσο κοντά με την ευρωπαϊκή ενώ η δημιουργία τους μορφοποιείται μέσα από πολλαπλές επιρροές, συναντήσεις και γόνιμες αφομοιώσεις των διδαγμάτων του μοντερνισμού και των σύγχρονών τους καλλιτεχνικών αναζητήσεων, αλλά και μέσα από τη συστηματική χρήση υλικών και νέων τεχνικών.

Αχιλλέας Απέργης

Γιάννης Γαΐτης

Δημήτρης Κοντός

Κώστας Κουλεντιανός

Γιάννης Σπυρόπουλος

Η έκθεση «Χωρίς τίτλο ΙΙ. Ελληνική Μεταπολεμική Αφαίρεση: Τα ηρωικά χρόνια» στο MOMus-Μουσείο Άλεξ Μυλωνά περιλαμβάνει έργα των συλλογών του ΜΟΜus, αλλά κυρίως δάνεια από σημαντικά ιδρύματα, όπως η Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, η AlphaBank, το Ίδρυμα Γεωργίου Ζογγολόπουλου, ιδιωτικές συλλογές και αρχειακό υλικό από το Ινστιτούτο Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης–iset.

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες: Αχιλλέας Απέργης, Γιώργος Βακαλό, Γιάννης Γαΐτης, Chryssa(Χρύσα Βαρδέα), Φρόσω Ευθυμιάδη-Μενεγάκη, Γιώργος Ζογγολόπουλος, Βλάσης Κανιάρης, Χρίστος Καράς, Νίκος Κεσσανλής, Αλέκος Κοντόπουλος, Δημήτρης Κοντός, Κώστας Κουλεντιανός, Λάζαρος Λαμέρας,Χρήστος Λεφάκης, Κλέαρχος Λουκόπουλος, Γιάννης Μαλτέζος, Άλεξ Μυλωνά, Κοσμάς Ξενάκης, Χρύσα Ρωμανού, Νίκος Σαχίνης, Γεράσιμος Σκλάβος, Θεόδωρος Στάμος, Γιάννης Σπυρόπουλος, Γιώργος Τούγιας, Κώστας Τσόκλης, Γιάννης Χαΐνης, Σωσώ Χουτοπούλου-Κονταράτου

Επιμέλεια έκθεσης: Θούλη Μισιρλόγλου, Προϊστάμενη Τμήματος Συλλογών MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης & Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, Γιάννης Μπόλης, Προϊστάμενος Τμήματος Σύγχρονης Γλυπτικής, MOMus-Μουσείο Άλεξ Μυλωνά

Πηγή: elculture.gr