Του Βαγγέλη Μπάκα                                                     

 

Οι βαλαάδες, ως γνωστόν, ήταν εξισλαμισμένοι έλληνες. Στο χωριό μου, το Μεγάλο Σειρήνι, υπήρχαν περί τους εκατό, συνολικά, και μένανε στο βόρειο μαχαλά, όπου σήμερα διαμένουν οι απόγονοι των πρώην προσφύγων και οι οποίοι ήταν τουρκόφωνοι.

Η μαρτυρία αυτή βασίζεται στο θείο μου Παπαργύρη Κωνσταντίνο, αδερφό της μάνας μου, και κυρίως στον παππού μου Βασίλη Παπαργύρη ο οποίος μετέφερε το τραγικό αυτό γεγονός στο γιο του Κωνσταντίνο. Αλλά κι ο ίδιος ο θείος μου θυμόταν αρκετά από εκείνο το στυγερό έγκλημα. Ήταν τότε μόλις εφτά χρονών. Κι αφού το γεγονός αυτό μου το είχε αφηγηθεί, κουραστικά, πολλές φορές, αποφάσισα να το καταγράψω,  κατά τη δεκαετία του 60, για να απαλλαγώ… Πήρα μολύβι και χαρτί και το κατέγραψα με κάθε λεπτομέρεια. Διαβάστε το:

(…)Μετά την απελευθέρωση του Γρεβενών, στις 13/10/12, ήρθε στο Μεγάλο Σειρήνι ένα απόσπασμα. Μαζί τους ήταν και μερικοί Γαριβαλδινοί εθελοντές από Ιταλία. Ο αξιωματικός ειδοποίησε όλους τους βαλαάδες να συγκεντρωθούν μπροστά στην εκκλησία. Αντιπρόσωπός τους ήταν κάποιος Γιαχούης.

Ο καπετάνιος ρώτησε τους ντόπιους εάν τα περνούσαν καλά με τους τούρκους.  Έτσι τους λέγαμε εμείς οι ντόπιοι! τούρκους!… Και οι καθ’ αυτό τούρκοι λέγανε εμάς τους ντόπιους γκιαούρηδες.

Μετά από λίγο μπήκε ο καπετάνιος μέσα στην εκκλησία και ρώτησε τον Παπαδημήτρη Μπόζιαρη: «Τι θα τους κάνουμε αυτούς πάτερ;» Κι ο παπάς έκανε, με ανάστροφη την παλάμη, την κίνηση της σφαγής.

Όταν ο αξιωματικός βγήκε από την εκκλησία είπε στους βαλαάδες πως θα  τους πηγαίνανε στην Πικριβινίτσα,(Αμυγδαλιές) Ένα διπλανό χωριό, για να τους μιλήσει κάποιος αξιωματικός.

Μετά διέταξε εφ’ όπλου λόγχη. Τότε ο αξιωματικός ρώτησε τους ντόπιους με τρόπο, εάν κάποιος είχε γινάτι για εκδίκηση να τους ακολουθήσει…

Παρουσιάστηκαν τέσσερα άτομα, τα οποίοι είπαν το καθένα το παράπονό του. Άλλος για κάποιο βιασμό της γυναίκας του. Άλλος για την αρπαγή της κόρης. Άλλος για την καταπάτηση του χωραφιού. Άλλος για κάποιες διαφορές με τα βοσκοτόπια κλπ. Φυσικά όταν οι διαφορές έφταναν στον κατή (δικαστή) πάντα είχαν δίκιο οι βαλαάδες. Να πως προέκυψε η γνωστή ρήση: «Άμα σε απαυτώσει ο κατής πού θα πας να κρυφτείς».

Όλοι σχεδόν καταλάβανε πως θα τους σκοτώνανε. Μετά τους πήγαν στο σπίτι του Θύμιου Φαρμάκη και τους δέσανε ανά δύο με τα ζωνάρια τους. Ήταν σαράντα οκτώ όλοι κι όλοι.

Φύγανε για την Πικριβινίτσα κι όταν έφτασαν πιο πάνω από την περιοχή Καλόγερος ένα παιδί λύθηκε και το έσκασε. Δεν πρόλαβε όμως να πάει πολύ μακριά και το σκότωσαν.  Τελικά τους οδήγησαν όλους πίσω στο ρέμα του Κλέφτη. Κοντά στο ποταμάκι. όπου σήμερα υπάρχει σύγχρονη βρύση με λεκάνες κλπ. Εκεί έγινε το μεγάλο κακό. Μόνο ένας γλίτωσε, πέφτοντας και κάνοντας το χτυπημένο! Κι όταν είχε νυχτώσει έφυγε και πήγε στην Κιβωτό, η οποία δεν είχε απελευθερωθεί ακόμα. Τον λέγανε Ντάβαρο.

Με τους βαλαάδες, οι οποίοι δεν είχαν παραδοθεί έγινε πολύ σκληρή μάχη. Ο αρχηγός τους, Χασάν Τσιάνας, αντιστάθηκε σθεναρά μέχρι που τον κάψανε μέσα στο σπίτι με όλη την οικογένειά του.

Όταν ο Τσιάνας αντίκρισε το Βασίλη Παπαργύρη (τον πατέρα μου) του είπε από το παράθυρο: «Κι εσύ παπαργυρόπκε μας πολεμάς!». (Προφανώς τα είχαν καλά)

Εγώ ήμουνα εφτά χρονών κι εκείνο που θυμάμαι πολύ καλά, σαν τώρα, είναι το κλάμα ενός τραυματία γαριβαλδινού στρατιώτη ο οποίος έλεγε: «Καλά μου έλεγες μανούλα μου να μην πάω στην Ελλάδα, αλλά δε σε άκουσα…» (…)

 

Κατά την εκτέλεση έλαβαν μέρος οι εξής: Ντώνας Αντωνίου Νικόλαος, Νταπούλιας Στέργιος, Μπίσκας Θωμάς, και Σαράντης Παπαλάμπρος (ο τελευταίο από το μικρό Σειρήνι).

Ο αιωνόβιος μπάρμπα Γιάννης Κουκουτσέλας μου είπε πως κανένας από αυτούς οι οποίοι πήραν μέρος στη σφαγή δεν πήγε από φυσικό θάνατο.

Η δική μου απορία ήταν η εξής για χρόνια ολόκληρα: Τι είχανε γίνει οι σωροί, και στην κυριολεξία σωροί, αυτών των δύστυχων ανθρώπων! Μήπως τους είχανε κάψει! Δεν ήτα και εύκολο να θάψουν τόσους πολλούς! Τελικά την απάντηση μου την έδωσε κάποιος παππούς όταν μου είπε:

«Τη μέρα που γινότανε η διάνοιξη του δρόμου για την Αμυγδαλιά η μπουλντόζα ξέθαβε συνέχεια κόκαλα…».

 

Δυστυχώς δεν έγινε καμιά τιμή στους άμοιρους αυτούς χωριανούς μου. Ούτε ένα λιτό μνημόσυνο, επειδή είχαν ασπασθεί το ισλάμ! Από καλό το είχανε κάνει! Κάθε φορά που γινότανε κάποια καταστολή εξέγερσης, από τον τουρκικό στρατό, ακολουθούσαν οι τουρκαλβανοί και δεν αφήνανε πέτρα πάνω στην πέτρα.

 

Μήπως και σήμερα δεν ισχύει αυτή η αδιαφορία στη μνήμη των νεκρών! Άλλωστε δεν ψηφίζουν! Οι μετανάστες, οσονούπω, θα ψηφίσουν. Τα ανταρτόπουλα όμως, τα οποία είναι θαμμένα έξω από το νεκροταφείο του χωριού μας, σε κοινοτάφιο, σαν να είναι κυνοτάφιο… βρίσκονται κάτω από κάτι καραγάτσια, ποιος θα τα θυμηθεί! Ακόμα και τα κενοτάφια, στα χωριά τους, απαλείφτηκαν από τον καιρό!

Ήταν όλα ανήλικα. Τα στρατολόγησαν οι αντάρτες και τα χρησιμοποίησαν ως δολώματα! Μόλις μπήκαν στο χωριό άρχισαν να πυροβολούν στον αέρα, χωρίς καμιά απολύτως κάλυψη, και μέσα σε λίγα λεπτά καμιά δεκαριά από αυτά αναπαύονται ακόμα έξω από το κοιμητήρι. Όμως, η αποστολή τους στέφθηκε από επιτυχία, κι ας πέθαναν ως ασθενείς… Οι ΜΑΥ (Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου) πρόδωσαν τελικά  τις θέσεις τους!

Είχα ξαναγράψει γι αυτό το κακό, και μάλιστα ο ιδιοκτήτης όχι μόνο παραχωρεί το στοιχειωμένο αυτό χωράφι, για να γίνει επέκταση του κοιμητηρίου, αλλά αναλαμβάνει και τα έξοδα εκταφής και ταφής.

Μήπως κάποιοι νομίζουν πως τα παιδάκια αυτά κρατάνε ακόμα της καμπάνας το σχοινί!… Το ΚΚΕ τι έκανε γι αυτό το κρίμα! Σε τι είχανε φταίξει τα αμούστακα παιδάκια! Κι αντί να παίζουν τον ψεύτικο πόλεμο στο αλώνι του χωριού τους, έπαιξαν τον αληθινό και θανάσιμο!

Προσωπικά ζήτησα την έγκριση από το Σεβασμιώτατο και η κατανόησή του ήταν άκρως συγκινητική. Την πήρα χωρίς δεύτερη κουβέντα. Η μελέτη έγινε. Η κατασκευή πότε;

Εύχομαι να δώσει τη λύση ο βουλευτής μας. Και με ένα λιτό μνημόσυνο να κλείσει ακόμα μια μαύρη σελίδα της ιστορίας.

Υ. Γ. Το έγκλημα αυτό το έχω συμπεριλάβει, εμπεριστατωμένα, στο μεγάλο μου έργο με τίτλο: Ο Ζαραλής!

 

Να και η κατάσταση των σφαγιασθέντων βαλαάδων στο ρέμα του Κλέφτη και η οποία  διασώθηκε χάρη στο ημερολόγιο του γραμματέα της κοινότητας, Μεγάλου Σειρηνίου, Αθανασίου Σπανού:

 

1)Τσιάνας αρχηγός 2)Σύζυγος Τσιάνα3)Γκαλέτσιος Τσιάνας γιος4)Ταφήλης Τσιάνας γιος5)Ασλάν Τσιάνας6)Μουλάς7)Μεϊντίν Μουλάς γιος8)Μπραήμης γαμβρός του Μουλά9)Πάσιος10)Ριζάς γιος του Πάσιου11)Γκαντάιας Μπέκιος12)Ζέκιος Ζεκήρ αγάς13 Χοτζιόπκος Ισμαήλ χότζιας14)Μπλιάμης Χατζιόπκος γιος15)Μπουχαρέμης Τζιαφέρης16)Μπουχαρέμης Αλής γιος17)Γιακούπ18)Τελέας εγγονός Γιακούπ19)Ντέμτσιος γαμβρός Γιακούπ σε θυγατέρα20)Ρουσδής Τζιαφέρης γαμβρός21)Μάνκος22)Μουχτάρ γιος του Μάνκου23)Τζιαφέρης αδερφός του Μάνκο24)Φέζος25)Ντέμος Ντούλης γιος του Φέζου26)Ρακήπ Ντούλης γιος του Φέζου27)Ντούλης28)Ντούρος γιος του Ντούλη29)Σάντος30)Μπάζος31)Χαϊρος Λιάγκος32)Χαρούμης γιος του Μουράτ33)Ζούλφο γιος του Σελήμ34)Χαμήτης γαμβρός του Τσιάνα σε κόρη35)Αντέμη Ζενέλ36)Ιμπραϊμ Ζενέλ γιος του Αντέμη37)Σύζυγος του αντέμη Ζενέλ38)Βαλή Ζενέλ39)Σερίφης Ζενέλ αδερφός με το Βελή Ζενέλ40Μεχμέτ Στράγκας41)Τζέπας Στράγκας γιος του Μεχμέτ42Χαλίλ Σουλεϊμάν43)Σουλεϊμάν Ντεπί γιος του Χαλίλ44)Ντούλκας Ντάβαρος (ο μόνος που διεσώθη παριστάνοντας το νεκρό) 45)Σάντος46)Ζέκιος 47)Αμπιντίν Μπαρίμ