ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

Η ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας εκτείνεται χρονικά από τον 10ο αιώνα μ.Χ. περίπου μέχρι και τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Μπορούμε να τη χωρίσουμε σε  5 ενότητες και σε 11 κεφάλαια

Α. Η λογοτεχνία πριν από την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως (10ος-15ος αιώνας)

1)Το πρώτο κεφάλαιο, συμβατικά, είναι το δημοτικό τραγούδι. Κείμενα της λαϊκής προφορικής παράδοσης που επιβιώνουν ως τις μέρες μας, συνοδευμένα τις περισσότερες φορές με μουσική και χορό. Το θέμα των δημοτικών τραγουδιών έχει άμεση σχέση με την κοινωνική ζωή του ανθρώπου. Οι συγγραφείς είναι άγνωστοι, η γλώσσα είναι η λαϊκή, αφού πρόκειται για δημιουργήματα του λαού, και έχουν συντεθεί σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο.  2) Στο δεύτερο κεφάλαιο περιλαμβάνεται ένα μόνο έργο, επηρεασμένο από τα ακριτικά δημοτικά τραγούδια, το Έπος του Διγενή Ακρίτα. Γραμμένο γύρω στον 11ο αιώνα, η γλώσσα είναι και εδώ λαϊκή, ο συγγραφέας παραμένει άγνωστος και ο στίχος είναι ο ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος. Έχουν ανακαλυφθεί 6 παραλλαγές, που πήραν το όνομά τους από τον τόπο που βρέθηκαν, 5 σε ποιητική μορφή (Τραπεζούντα, Άνδρος, Grottaferrata, Οξφόρδη, Εσκοριάλ) και 1 σε πεζή (Άνδρος). 3) Τρίτο κεφάλαιο στην ιστορία της νεοελληνικής γλώσσας είναι τα προδρομικά ή πτωχοπροδρομικά άσματα, γραμμένα τον 12ο αιώνα. Στην αρχή θεωρήθηκαν δημιουργήματα του Θεόδωρου Πρόδρομου, αλλά τελικά οι συγγραφείς είναι άγνωστοι. Είναι 4 αιτητικά στιχουργήματα προς τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου, ενός συζύγου με αρχοντομαθημένη γυναίκα, ενός πολύτεκνου οικογενειάρχη, ενός μοναχού και ενός φτωχού λογίου.  Τα εν λόγω κείμενα μάς δίνουν πληροφορίες για την καθημερινή ζωή των Βυζαντινών τον 12ο αιώνα. Και αυτά συντέθηκαν σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο. 4) Τέταρτο κεφάλαιο είναι τα ιπποτικά-ερωτικά μυθιστορήματα. Εδώ συναντούμε για πρώτη φορά μια πιο λυρική και ρομαντική στροφή του νεοελληνισμού. Πολύ έντονο στα μυθιστορήματα είναι το ερωτικό στοιχείο. Είναι επηρεασμένα τόσο από τον Μεσαίωνα της δύσης, όσο και από την ανατολή, κυρίως στην αγάπη που δείχνουν οι πρωταγωνιστές για την περιπλάνηση και την περιπέτεια. Επίσης, εντοπίζονται και στοιχεία της βυζαντινής λόγιας παράδοσης. Τα ερωτικά μυθιστορήματα είναι 5: 1) ο Λίβιστρος και η Ροδάμνη 2) ο Καλλίμαχος και η Χρυσορρόη 3) ο Βέλθανδρος και η Χρυσάντζα 4) ο Ιμπέριος και η Μαργαρόνα 5) ο Φλόριος και η Πλατζιαφλόρα.

Β. Η λογοτεχνία μετά την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως (15ος-17ος αιώνας)

5) Στο πέμπτο κεφάλαιο μεταφερόμαστε στη λογοτεχνία της ωραιότερης νήσου της Ελλάδος, της Κρήτης. Οι ιστορικοί της λογοτεχνίας ονομάζουν την περίοδο αυτή “Κρητική Αναγέννηση”. Η κρητική λογοτεχνία άνθησε ( τον 16ο αιώνα ως στις αρχές του 17ου αιώνα). Τα κείμενα επηρεάστηκαν από τη δύση, αλλά δεν υιοθετήθηκαν μηχανιστικά, μάλιστα τις περισσότερες φορές ξεπέρασαν τα δυτικά πρότυπά τους. Γράφτηκαν στη λαϊκή ιδιωματική γλώσσα και σε έμμετρο ρυθμό. Αυτή την περίοδο έχουμε πολλά θεατρικά κείμενα, για αυτό  και το παρόν κεφάλαιο ονομάζεται και “Κρητικό θέατρο”. Ο σημαντικότερος συγγραφέας είναι ο Γεώργιος Χορτάτζης. Ο Χορτάτζης εισήγαγε το θεατρικό είδος στη νήσο και έγραψε και τα 3 είδη που αντιπροσώπευαν το θέατρο της εποχής (τραγωδία, κωμωδία, ποιμενικό δράμα). Επίσης, ύψωσε το ντόπιο γλωσσικό ιδίωμα σε λογοτεχνική γλώσσα. Έχουμε 3 έργα του,  την Ερωφίλη (τραγωδία), τον Κατζούρμπος (κωμωδία) και την Πανώρια ή Γύπαρης (ποιμενικό δράμα). Μείζων ποιητής είναι και ο Βιτσέντζος Κορνάρος. Έγραψε το πολύ σημαντικό ποιητικό έργο Ερωτόκριτος και τη Θυσία του Αβραάμ. Με την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους (1669) αυτόματα σημειώνεται και το τέλος της κρητικής λογοτεχνίας, βέβαια η ώριμη περίοδος με τους μείζονες ποιητές είχε λάβει ήδη τέλος από τις αρχές του αιώνα.

Μετά την περίοδο της Κρητικής Αναγέννησης ακολούθησε ποιητική ερημία στα ελληνικά γράμματα (σχεδόν όλος ο 17ος αιώνας). Επόμενος σταθμός ο 18ος αιώνας και ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός.

(συνεχίζεται)