Της αγιογράφου, κριτικού βιβλίου-τέχνης Μαριλένας Φωκά (ΜΑ)

Ο Κατήφορος του Γρηγόριου Ξενόπουλου έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα πιο ψυχοφέλημα εφηβικά αναγνώσματα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Κατά τον σχολιαστή του Ξενόπουλου Σ. Αρτεμάκη, «η  πραγματική τέχνη δεν πεθαίνει αλλά ξεπερνώντας τους θορύβους της μόδας παραμένει παρουσία παντοδύναμη και πάντα ενδιαφέρουσα.               Ο Ξενόπουλος δούλευε απλά μεν αλλά αιώνια ανθρώπινα θέματα. Παρουσίαζε ήρωες που μιλούν κατ΄ευθείαν στην καρδία. Πρόσφερε στο μυθιστόρημα, στο θέατρο και την κριτική ότι πολύ λίγοι νεοέλληνες συγγραφείς αν μη κανένας άλλος.»

Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος (1867-1951)  καθιερώθηκε σαν ο Πατριάρχης της Νεοελληνικής λογοτεχνίας . Ζακυνθυνός συγγραφέας, διατέλεσε ενεργό μέλος της «Διάπλασις των Παίδων», ήταν εισηγητής του ηθογραφικού μυθιστορήματος και υπήρξε πολύ ευαισθητοποιημένος σε θέματα που αφορούσαν στη νεολαία. Το 1931 αναγορεύτηκε ακαδημαϊκός. Ο ίδιος έγραψε για τον Κατήφορο :

«Αν είχα κόρη δεκαέξι χρονών θα έκανα να διαβάσει κρυφά  αυτό το βιβλίο και θα ήμουν ήσυχος ότι ποτέ δεν θα κινδύνευε να παρεκτραπεί.»

Ο Κατήφορος άρχισε στην εφημερίδα «Καθημερινή» και τελείωσε στη «Νέα Ημέρα». Η ιστορία εκτυλίσσεται στη Ζάκυνθο ενώ κεντρικοί ήρωες είναι ο γοητευτικός, αιώνιος φοιτητής  αλλά τυχοδιώκτης και κατά των δεσμεύσεων Ζόζος, η καλής οικογενείας ευαίσθητη και καλόπιστη  Ρόζα,  η καμαριέρα της  Γεωργία και ο απατεώνας Φίλιππος. Με στοιχείο  μια φωτογραφία που τραβήχτηκε από την αφέλεια της ερωτευμένης αλλά ηθικής ηρωίδας ,η εμπλοκή της  σε ένα γαιτανάκι εκβιασμών από τον αδίστακτο νέο, την φέρνει στα όρια της απελπισίας. Στο μυθιστόρημα διαφαίνονται οι συναλλακτικοί και εθιμοτυπικοί και ηθικοί  κανόνες που χαρακτηρίζουν την εποχή καθώς και τα σαφή όρια μεταξύ  των κοινωνικών τάξεων. Ο χαρακτήρας της Γεωργίας που έχει προστατευτική διάθεση προς την κυρία της παίζει ένα σημαντικό ρόλο στην πλοκή και σταματάει προς στιγμή τη δράση. Ο Φίλιππος  που εισβάλλει στη ζωή της Ρόζας και την κατακτά διαφθείροντας την ηθική της φαίνεται τελικά να έχει κάποια σχέση με τον Ζόζο ο οποίος επανεμφανίστηκε στη ζωή της και την εξώθησε στον «έρωτα με ανταλλάγματα» αλλοτριώνοντας την και εξωθώντας την σε έναν πραγματικό κατήφορο που ο θάνατος των δικών της  έκανε ακόμα πιο ολισθηρό.

Μέγας ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής ο Ξενόπουλος ακολούθησε με την πένα του την πορεία όχι μόνο των αθώων αλλά και των κύριων υπαίτιων της πτώσης περιγράφοντας με κάθε λεπτομέρεια και με ακρίβεια τις ψυχικές διακυμάνσεις των αντί-ηρώων Ζόζου, Φίλιππου και Κόκκου. Η χαριστική βολή για την ηρωίδα ήταν η εγκατάλειψη του νεαρού στην εκκλησία που κλιμάκωσε την δράση και την ώθησε να βάλει τέλος στη ζωή της τερματίζοντας με τον αφανισμό της αυτόν τον Κατήφορο.

Αν και η δράση τοποθετείται στις αρχές του προηγούμενου αιώνα η ψυχοσύνθεση των ηρώων ανταποκρίνεται σε σημερινούς ανθρώπους και οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν αποδεικνύονται διαχρονικοί με μοναδική διαφοροποίηση τις τεχνολογικές και πολιτισμικές εξελίξεις του σήμερα.

Ο Κατήφορος του Γρηγόριου Ξενόπουλου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βλάσση.