Γράφει η Βάσω Πανάγου

«Τέχνη και δημόσιος χώρος», «γλυπτική και δημόσιος χώρος», «υπαίθρια γλυπτική», «εικαστική παρέμβαση στον δημόσιο χώρο», «έργα μεγάλης κλίμακας». Όροι που ακούγονται συχνά αλλά όχι ξαφνικά. Η δημόσια γλυπτική υπάρχει στη ζωή μας. Συμπεριλαμβάνεται στην εικόνα της πόλης μας.

Σε καθημερινή βάση ο κάτοικος – πολίτης παρατηρεί αλλά και προσπερνά ή ανακαλύπτει τυχαία έργα τέχνης, σε χώρους της πόλης που επιλέχτηκαν να τα δεχτούν: πλατείες κεντρικές ή συνοικιακές, πεζόδρομοι, πάρκα-χώροι αναψυχής, κόμβους, αύλειοι χώροι κτιρίων. Χώροι που δεν υπήρξαν απλά «προθήκες» ή «σκηνή» για τα έργα τέχνης, αλλά που είτε αυτοτελώς, είτε με την αρχιτεκτονική τους, είτε με τα δέντρα ή τα φώτα, πλαισίωσαν τα υπαίθρια γλυπτά έργα, τα ενσωμάτωσαν ώστε να αποτελούν μέρος τους, τα ανέδειξαν και πρόσθεσαν στην αισθητική αναβάθμιση της πόλης.

Χάρη στη δυναμική τους, τα υπαίθρια γλυπτά έργα τέχνης, ενταγμένα σ’ ένα αισθητικά διαμορφωμένο περιβάλλον στην πόλη, αφηγούνται την ιστορία, αντανακλούν την πολιτιστική μας κληρονομιά, προσφέροντας ανάταση σε όσους τα κοιτάζουν και πλουτίζοντας την «παράδοση» της γλυπτικής στον δημόσιο χώρο.

Η Λάρισα έχει να αναδείξει μια ιστορία στη γλυπτική. Για ορισμένους γλύπτες είναι η γενέτειρά τους, για άλλους είναι ο τόπος φιλοξενίας του έργου τους.

Ο Γεώργιος Καλακαλλάς είναι ένας από τους δημιουργούς, που αρκετά έργα του συναντούμε στη Λάρισα. Γεννήθηκε στον Τύρναβο το 1938. Σπούδασε γλυπτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (στο εργαστήρι Γιάννη Παππά), θεωρητικές και ιστορικές σπουδές. Κατά το τελευταίο έτος φοίτησης παρακολούθησε μαθήματα χαλκοχυτικής και γυψοτεχνίας στο εφηρμοσμένο εργαστήριο της Σχολής. Καθόλη τη διάρκεια των σπουδών του υπήρξε υπότροφος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ). Επίσης έλαβε υποτροφία από το Υπουργείο Παιδείας και το τότε Βασιλικό ίδρυμα για τη μελέτη της Μεταβυζαντινής και Λαϊκής Τέχνης στο Πήλιο και στα Ζαγοροχώρια (από το 1959 έως το 1962), εργαζόμενος σε εργασίες συντήρησης τοιχογραφιών και γλυπτών σε μοναστήρια και εκκλησίες. Διορίστηκε επιμελητής στην Έδρα Γλυπτικής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου όπου δίδασκε από το 1965. Το 1984 εντάχθηκε στη βαθμίδα του λέκτορα και το 1997 έγινε Καθηγητής του Τμήματος Αρχιτεκτόνων στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο (Ομότιμος καθηγητής σήμερα).

Έργα του βρίσκονται σε μουσεία, πινακοθήκες, ιδρύματα, σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, και σε δημόσιους χώρους σε διάφορα σημεία της Ελλάδας. Πραγματοποίησε 60 ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και έλαβε μέρος σε 280 ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και σε 150 στο εξωτερικό. Έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία και διακρίσεις. Στην Ιταλία τού απονεμήθηκε Δίπλωμα Τιμής για την τέχνη του στην Ευρώπη (1975) και από τη Γαλλία του απενεμήθη το Αργυρό Μετάλλιο Τιμής (2000). Ύψιστη τιμή αποτελεί η βράβευσή του από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με το βραβείο «Αργυρού ECU» για τις δραστηριότητές του που «προάγουν την ιδέα της Ευρωπαϊκής ενοποίησης». Επίσης, ειδικού βραβείου έχει τύχει για την προσφορά του στην εκπαίδευση σε ειδική τελετή στην Αρχαιολογική Εταιρεία από την Assotiation Europeennne Des Enseignats. Έχει εκδοθεί βιβλίο με τα έργα του με τίτλο «Γλυπτική» (1998) και υπό έκδοση βρίσκεται το βιβλίο του «Διαφυγή» με σκέψεις πάνω στην τέχνη και τη διδασκαλία της. Από το Πολυτεχνείο εκδόθηκε το βιβλίο του με τον τίτλο «Πλαστικές Δημιουργίες Ι και ΙΙ» (1995). Το 1998 προβλήθηκε από την κρατική τηλεόραση αφιέρωμα στο έργο του με τίτλο «Η Δημιουργία ενός Αγάλματος» και επίσης ταινία γυρίστηκε και από την πολωνική τηλεόραση για τους: Νικηφόρο Βρεττάκο, Γιάννη Ρίτσο και Γιώργο Καλακαλλά. Σήμερα συνεχίζει να εργάζεται στο εργαστήριο του στον Γέρακα όπου ζει από το 1989.

Κατά χρονολογική σειρά τα 10 υπαίθρια γλυπτά έργα του στην Λάρισα (εκτός αυτών του Α΄ Δημοτικού Νεκροταφείου της Λάρισας) είναι τα εξής:

– Προτομή Ιωάννη Πατέρα στην Πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως, συνοικία Αγίου Κων/νου (1969)

– Προτομή Αθανασίου Διάκου στο Πάρκο Αλκαζάρ (1970)

– Προτομή Παύλου Μελά στο Πάρκο Αλκαζάρ (1970)

– Προτομή Επαμεινώνδα Φαρμακίδη στο Πάρκο Αλκαζάρ (1970)

– Προτομή Εμμανουήλ Μανουσάκη στο Πάρκο Αλκαζάρ (1970)

– Άγαλμα Ιπποκράτη, Μνημείο και Μουσείο, απέναντι από το Πάρκο Αλκαζάρ, στην ομώνυμη συνοικία (1978)

– Προτομή Κοσμά του Αιτωλού στην Πλατεία Αγίου Κωνσταντίνου (1983)

– Προτομή Γεώργιου Παπανικολάου στον αύλειο χώρο του Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας (1983)

– Προτομή Αλεξάντερ Φλέμιγκ στον αύλειο χώρο του Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας (1986)

– Προτομή Μητροπολίτη Λαρίσης Αμβροσίου Ο. Κασσάρα στον αύλειο χώρο του Μητροπολιτικού Μεγάρου Λάρισας (1986)

Άγαλμα Ιπποκράτη, Μνημείο και Μουσείο, απέναντι από το Πάρκο Αλκαζάρ, στην ομώνυμη συνοικία (1978)

Το άγαλμα-ανδριάντας του πατέρα της Ιατρικής, Ιπποκράτη, στο ομώνυμο μνημείο-μουσείο, που αποτελεί την υλοποίηση του οράματος ενός Λαρισαίου ιατρού, του Δημ. Παλιούρα και του γλύπτη Γεωργίου Καλακαλλά, βρίσκεται απέναντι από το πάρκο Αλκαζάρ. Ο Ιπποκράτης (Κως 460 π.Χ.-Λάρισα 377 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας ιατρός και μία από τις πιο εξέχουσες προσωπικότητες στην ιστορία της ιατρικής, θεμελιωτής της ορθολογικής ιατρικής, που στηριζόταν στην παρατήρηση. Τελευταίος σταθμός της ζωής του ήταν η Θεσσαλία, όπου παρέμεινε ως τον θάνατό του. Πέθανε στη Λάρισα το 377 π.Χ. σε ηλικία 83 ετών, και τάφηκε κάπου μεταξύ Γυρτώνης, Τυρνάβου και Λάρισας. Ο Δημ. Παλιούρας ενστερνίστηκε την «Ιπποκράτειον» Ιδέα όταν το 1953 ανέλαβε Διευθυντής του 404 Γενικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου Λάρισας και με την ιδιότητά του ως Προέδρου του ΜΕΣ Λαρίσης «ΑΡΙΣΤΕΥΣ» πήρε την πρωτοβουλία για το μνημείο. Η διαδικασία ανέγερσης ξεκίνησε το 1966, ολοκληρώθηκε το 1977 και το 1978 έγιναν τα αποκαλυπτήρια του μνημείου και του αγάλματος. Αποτελεί κενοτάφιο μέσα στο οποίο το 1986 ιδρύθηκε Ιατρικό Μουσείο και όπου υπάρχουν: αντίγραφο της μαρμάρινης επιτύμβιας πλάκας από τον τάφο του Ιπποκράτη, μαρμάρινη πλάκα με τον όρκο του Ιπποκράτη, προτομές σε χαλκό της Υγείας, του Ασκληπιού, του Αλέξ. Φλέμινγκ, του Γ. Παπανικολάου και του ιδρυτή Δημ. Παλιούρα, εικόνα της Αγίας Παρασκευής-προστάτιδας των ματιών, ιατρικά βιβλία, εικόνες αρχαίων χειρουργικών εργαλείων, ένας ογκώδης τόμος του 1657 με τα 77 έργα του Ιπποκράτη, με σχόλια του διάσημου γιατρού της αρχαιότητας, Γαληνού κ.ά.

Το μαρμάρινο άγαλμα του Ιπποκράτη έχει ύψος 4,20 μ. Τμήμα κορμού δέντρου στα δεξιά του αγάλματος, γύρω από το οποίο είναι τυλιγμένο ένα φίδι, αποτελεί στηρικτικό στοιχείο και δηλωτικό της ιατρικής του ιδιότητας. Το πρόσωπο και το σώμα αποδίδονται σε μέση ηλικία. Οι πτυχώσεις του ενδύματος είναι σκληρές και η απόδοση του τύπου παραπέμπει σε αρχαίο πρότυπο. Ο Ιπποκράτης με το δεξί χέρι κρατά τον χιτώνα και με το αριστερό χέρι κρατά με σφρίγος έναν κύλινδρο. Το αριστερό πόδι προτάσσεται, δίνοντας στο άγαλμα την αίσθηση της κίνησης. Η όλη μορφή αποπνέει πνευματικότητα και στοχαστικότητα.

Προτομή Ιωάννη Πατέρα στην Πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως, συνοικία Αγίου Κων/νου (1969)

Στη μικρή τριγωνική πλατεία της Εθνικής Αντιστάσεως, στη συνοικία του Αγ. Κων/νου (στη συμβολή των οδών Υψηλάντου, 23ης Οκτωβρίου και Κανάρη), συναντούμε την ορειχάλκινη προτομή του Ιωάννη Πατέρα (1919-1944) και την αναθηματική στήλη, έργο του γλύπτη. Η προτομή στήθηκε το 1969 με πρωτοβουλία του ΜΕΣ Λαρίσης «ΑΡΙΣΤΕΥΣ» επί προεδρίας Δημητρίου Παλιούρα και δαπάνη του Δήμου Λάρισας ως ελάχιστος φόρος τιμής στη μνήμη του λαρισαίου ήρωα της αντίστασης ενάντια στους κατακτητές. Ο Ιωάννης Πατέρας, καθηγητής γυμναστικής, οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα των γερμανικών στρατευμάτων στις 8/3/1944 μαζί με άλλους πατριώτες στη μαγούλα του αντιαεροπορικού Λάρισας από το στρατόπεδο κρατουμένων του «Αντιαεροπορικού» (των οποίων τα ονόματα αναγράφονται στη στήλη), ως αντίποινα για την ανατίναξη της γερμανικής αμαξοστοιχίας με αριθμό 53 στα Τέμπη στις 23/2/1944 από το Τάγμα Μηχανικού του ΕΛΑΣ Ολύμπου. Οι αντάρτες με αρχηγό τον έφεδρο ανθυπολοχαγό του μηχανικού, Αντώνη Αγγελούλη (Βρατσάνο), πραγματοποίησαν ένα από τα μεγαλύτερα σαμποτάζ στην κατεχόμενη Ευρώπη, με αποτέλεσμα τον θάνατο 450 Γερμανών (στρατιώτες και ένας στρατηγός με το επιτελείο του). Η προτομή εδράζεται σε ψηλό μαρμάρινο βάθρο. Η μορφή του όμορφου, νέου, καθηγητή γυμναστικής, αποδίδεται σχεδόν φωτογραφικά: τα χείλη, η μύτη, η περιοχή των ματιών, τα φρύδια, τα αυτιά, η πλούσια κόμη είναι ιδεατά καλοσχηματισμένα. Μία θλίψη κυριεύει το βλέμμα. Η ενδυμασία είναι χαρακτηριστική της εποχής: τα μεγάλα πέτα του σακακιού σχηματίζουν διαγώνιες, ενώ η γραβάτα αποτελεί τον κατακόρυφο άξονα της προτομής. Στην μπροστινή πλευρά του βάθρου αναγράφεται: «ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΡ. ΠΑΤΕΡΑΣ ΕΤΟΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ 1919 ΕΚ ΛΑΡΙΣΗΣ», ενώ πιο κάτω ακολουθούν εγχάρακτα τα λόγια του ήρωα πριν την εκτέλεσή του από τους Γερμανούς: «ΕΜΕΙΣ ΠΕΘΑΙΝΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΜΠΡΟΣ ΠΑΙΔΙΑ ΦΩΝΑΞΤΕ ΟΛΟΙ ΖΗΤΩ Η ΕΛΛΑΣ». Στην πλαϊνή πλευρά του έργου υπάρχει η υπογραφή του γλύπτη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

– Καλακαλλάς Γεώργιος – Εθνική Πινακοθήκη. Διαθέσιμο από το https://www.nationalgallery.gr/el/zographikh-monimi-ekthesi/…/kalakallas-giorgos.html

– Καλακαλλάς Γεώργιος – Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Συνοπτικό Βιογραφικό Σημείωμα. Διαθέσιμο από το https://www.arch.ntua.gr/sites/default/files/person_cv/cv_synoptiko_kalakallas.pdf

– Γεώργιος Καλακαλλάς. Διαθέσιμο από το https://el.wikipedia.org/wiki/Γεώργιος_Καλακαλλάς

– Θεοδώρου Χαράλαμπος, Γιώργος Καλακαλλάς. Ο γλύπτης που ανέδειξε την ψυχή της ύλης και τους ήρωες της ιστορίας που κρύβει μέσα της. «ΝΕΟΛΟΓΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ», η εφημερίδα της πόλης 30/12/2016.

– Λυδάκης Στέλιος, Η νεοελληνική γλυπτική. Ιστορία – Τυπολογία (Εκδ. Οίκος «Μέλισσα» 2011).

…………………………………………………….

– Flaceliére Robert, Ο δημόσιος και ιδιωτικός βίος των αρχαίων Ελλήνων (Εκδ. Δημ. Παπαδήμα 1987).

– Γιαπιτζάκης Χ, Μπαρτσακούλια Μ, Πατρινός Γ.Π. «Ιπποκράτης, ο πατέρας της κλινικής Ιατρικής και Ασκληπιάδης, ο πατέρας της μοριακής Ιατρικής». Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής 30(1).

– Καλογιάννης Βάσος, Λεύκωμα από τη ζωή και ιστορία του Δήμου Λάρισας από το 1881 ως το 1991 (1990).

– Κισσάβου Λένα, Το όραμα ενός Λαρισαίου γιατρού και ενός Τυρναβίτη γλύπτη. Δυο φίλοι «παθιασμένοι» με τον Ιπποκράτη έδωσαν στη Λάρισα το μνημείο του. Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Λάρισας, 12/6/2016.

– Παλιούρας Δημήτριος, Το ιστορικόν ανεγέρσεως εν Λαρίση κενοταφίου και αγάλματος του πατρός της ιατρικής Ιπποκράτους (1953-1966). Λάρισα

– Κισσάβου Λένα, Μετά από δέκα χρόνια λήθης… Ανοίγει το μνημείο-μουσείο του Ιπποκράτη. Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Λάρισας, 13/4/2009.

…………………………………………………….

Ζιαζιάς Γιώργος, Τοπωνυμική Εγκυκλοπαίδεια Οδών και Πλατειών Λάρισας (Λάρισα 1995).

Βουλγαράκης Δαμιανός, «Ημερολόγιο Στρατοπέδου». Η εκτέλεση των 40 πατριωτών στις 8/3/1944. Η σύλληψη και το μαρτύριο της Λαρισαίας ηρωίδας Δήμητρας Ι. Τσάτσου (Λάρισα 1979).

– «Τιμή στους 40 εκτελεσθέντες πατριώτες του «Αντιαεροπορικού». Εφημερίδα «LARISSANET» Λάρισας, 29/5/2015.

– Φλούντζης Αντώνης, Στρατόπεδα Λάρισας – Τρικάλων 1941-1944. Η γέννηση του αντάρτικου στη Θεσσαλία (Εκδ. Παπαζήση 1977).

– «Εκτελέσθηκαν περήφανοι για την Ελλάδα. Εκδηλώσεις μνήμης για τους 40 πατριώτες». Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Λάρισας, 27/5/2017.

– Παπαθανασίου Αθ. Νίκος, «Οι ήρωες του “Αντιαεροπορικούˮ». Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Λάρισας, 26/5/2017.

Πηγή: larissanet.gr